Εκκλησία της Ελλάδος

Με το φυλλάδιο που μοιράστηκε, με εντολή της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, στους πιστούς και έχει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Προς τον λαό. Η Εκκλησία απέναντι στη σύγχρονη κρίση» οι σχέσεις μεταξύ της κυβερνητικής ηγεσίας και των ιεραρχών περνούν σε μια νέα περίοδο δοκιμασίας.

Η σύνταξη του κειμένου με το οποίο αναπτύσσεται η αντιμνημονιακή επιχειρηματολογία της Εκκλησίας της Ελλάδος οφείλεται στον μητροπολίτη Σισανίου και Σιατίστης Παύλο και στον Δημητριάδος Ιγνάτιο, οι οποίοι κινήθηκαν με βάση τη σχετική απόφαση που πήρε η Ιερά Σύνοδος τον περασμένο Οκτώβριο.

Σκληρή κριτική

Η επιχειρηματολογία που αναπτύσσεται στο φυλλάδιο και προκαλεί ήδη το έντονο ενδιαφέρον των πιστών είναι ιδιαίτερα σκληρή για το μνημόνιο, τους πολιτικούς και τα ξένα κέντρα αποφάσεων που προσδιορίζουν τις εξελίξεις.

Στο κείμενο υπογραμμίζεται μεταξύ των άλλων ότι «η χώρα μας φαίνεται να μην είναι πλέον ελεύθερη, αλλά να διοικείται επί της ουσίας από τους δανειστές μας. […] Από κοινωνικής πλευράς, επιχειρείται μια ανατροπή δεδομένων και δικαιωμάτων και μάλιστα με ένα πρωτοφανές επιχείρημα. Ότι απαιτούν τα μέτρα αυτά οι δανειστές μας. Δηλώνουμε δηλαδή ότι είμαστε μια χώρα υπό κατοχή και εκτελούμε εντολές των κυρίαρχων-δανειστών μας. Το ερώτημα το οποίο γεννάται είναι εάν οι απαιτήσεις τους αφορούν μόνο σε οικονομικά και ασφαλιστικά θέματα ή αφορούν και στην πνευματική και πολιτιστική φυσιογνωμία της Πατρίδος μας».

Οι ιεράρχες εξαπολύουν μια βίαιη επίθεση κατά της πολιτικής τάξης και θέτουν το ερώτημα: «Όλες αυτές τις παθογένειες της κοινωνίας και της οικονομίας που σήμερα επιχειρούμε με βίαιο τρόπο να αλλάξουμε, γιατί δεν τις αλλάξαμε στην ώρα τους; Γιατί έπρεπε να φτασουμε ως εδώ; Τα πρόσωπα στην πολιτική σκηνή του τόπου μας είναι εδώ και δεκαετίες τα ίδια. Πώς τότε υπολόγιζαν το πολιτικό κόστος, γνωρίζοντας ότι οδηγούν τη χώρα στην καταστροφή, και σήμερα αισθάνονται ασφαλείς, γιατί ενεργούν ως εντολοδόχοι;».

Διπλό καθήκον
Εάν κρίνουμε από την επιχειρηματολογία που αναπτύσσεται στο φυλλάδιο «Προς τον λαό», η Εκκλησία της Ελλάδος θεωρεί ότι η ηθική κρίση που εκδηλώνεται στη χώρα μας τη μετατρέπει σε εύκολο στόχο των «εμπόρων των Εθνών». Εκτιμά ότι, πέρα από τις οικονομικές υποχρεώσεις που έχει αναλάβει, η κυβέρνηση Παπανδρέου πιέζεται να προσαρμοστεί στις υποδείξεις των ξένων κέντρων αποφάσεων με βάση την ισοπεδωτική αντίληψη της παγκοσμιοποίησης για την πολυπολυτισμικότητα. Εκφράζει τον προβληματισμό για την πορεία της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, επισημαίνοντας «γι’ αυτό αγωνιούμε για το νέο Λύκειο που ετοιμάζεται. Πιστεύουμε όντως ότι τα σχολικά βιβλία γράφονται με την ευθύνη της πολιτείας, αλλά το περιεχόμενό τους αφορά και στον τελευταίο Έλληνα πολίτη, που περιμένει από την Εκκλησία του να μεταφέρει με δύναμη τη δική του ταπεινή φωνή».

Η εκκλησιαστική παρέμβαση έχει, εκτός από πατριωτική, και κοινωνική διάσταση. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο κείμενο του φυλλαδίου, «η Εκκλησία του Χριστού έχει λόγο για τη σημερινή κρίσιμη κατάσταση διότι δεν έπαψε να αποτελεί σάρκα του κόσμου, μέρος της Ιστορίας. Δεν μπορεί να ανέχεται κανενός είδους αδικία, αλλά οφείλει να δείχνει ετοιμότητα για μαρτυρία και μαρτύριο. Γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι δίπλα μας πεινούν, βρίσκονται σε ένδεια, ασφυκτιούν οικονομικά, η απελπισία πολλές φορές κυριεύει την καρδιά τους. Το γνωρίζουμε γιατί πρώτος σταθμός τους στην αναζήτηση ελπίδας είναι ο ναός της περιοχής τους, η ενορία τους. Στόχος και αγώνας μας η κάθε ενορία να γίνει το κέντρο απ’ όπου η ποιμαντική δραστηριότητα της τοπικής Εκκλησίας θα αγκαλιάσει όλη την τοπική κοινωνία. […] Ο λαός μας πέρασε και άλλοτε φτώχεια και πείνα, αλλά άντεξε και νίκησε γιατί τότε είχε οράματα. Όλοι μαζί μπορούμε να βοηθήσουμε τον έναν και ο ένας τους πολλούς. Ο Θεός δεν μας έδωσε πνεύμα δειλίας, αλλά δυνάμεως και αγάπης. Με αυτό το πνεύμα, συσπειρωμένοι γύρω από τη μεγάλη μας οικογένεια, την Εκκλησία, επισημαίνοντας τα λάθη μας, αναζητώντας νόημα ζωής στην αγάπη, θα βγούμε από αυτή τη δύσκολη ώρα».

Αμήχανη αντίδραση

Η κυβέρνηση αντέδρασε διά του κυβερνητικού εκπροσώπου κ. Πεταλωτή, επισημαίνοντας ότι το περιεχόμενο του φυλλαδίου «έχει ελάχιστη σχέση με την πραγματικότητα» και πως «αυτό το “δυνάμεις κατοχής” δυστυχώς το χρησιμοποιούν πολλές δυνάμεις, οι οποίες προφανώς δεν αντιλαμβάνονται τη μεγάλη σοβαρότητα της κυβερνητικής προσπάθειας και τη μεγάλη σοβαρότητα της προσπάθειας του λαού». Πολιτικές παρεμβάσεις κατά της ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, με αφορμή την έκδοση του φυλλαδίου, έκαναν το ΚΚΕ και η Δημοκρατική Αριστερά. Η κυβερνητική ηγεσία θέλει να αποφύγει μια νέα σύγκρουση με την Εκκλησία –ανάλογη με εκείνη της περιόδου Σημίτη για το θέμα των ταυτοτήτων– για να αποφύγει τη σχετική πολιτική φθορά.

Ο κ. Παπανδρέου και οι συνεργάτες του γνωρίζουν ότι η κοινωνική κριτική που ασκεί η Εκκλησία της Ελλάδος είναι βάσιμη. Η εφαρμογή του μνημονίου δημιουργεί δυναμική φτωχοποίησης ευρύτερων επαγγελματικών και κοινωνικών στρωμάτων. Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία, η Ελλάδα έχει ήδη από το 2008 χαρακτηριστικά χώρας της οποίας σημαντικό τμήμα του πληθυσμού είναι βυθισμένο στη φτώχεια. Το 11,2% των Ελλήνων –με βάση την έρευνα της Eurostat– δεν είχε το 2008 τα στοιχειώδη μέσα διαβίωσης και 20,1% των Ελλήνων ζούσαν κάτω από το όριο της φτώχειας. Τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα σήμερα, εφόσον οι δραστικές περικοπές μισθών, συντάξεων και κοινωνικών επιδομάτων, μαζί με τη δυναμική αύξηση της ανεργίας, καταδικάζουν περισσότερους συμπολίτες μας στο οικονομικό και κοινωνικό περιθώριο. Το Μαξίμου θέλει να αποφύγει μια μετωπική αντιπαράθεση που μπορεί να αναδείξει την κοινωνική επιχειρηματολογία της Εκκλησίας και τις συνέπειες της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης και προσπαθεί να προσπεράσει το όλο θέμα. Η κυβερνητική ηγεσία γνωρίζει ότι ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών κ. Ιερώνυμος δεν ευνοεί τη μετατροπή της Εκκλησίας της Ελλάδος στη λεγόμενη «Δεξιά του Κυρίου», όπως ο προκάτοχός του.

Από την άλλη πλευρά, η επανάληψη της επιχειρηματολογίας που περιέχεται στο φυλλάδιο «Προς τον λαό» μεγαλώνει την πολιτική, εκλογική φθορά της κυβέρνησης, ιδιαίτερα μεταξύ των μη προνομιούχων συμπολιτών μας που έχουν στενές σχέσεις με την Εκκλησία. Η αίσθηση της εθνικής και κοινωνικής ταπείνωσης που προκαλεί το περιεχόμενο του μνημονίου και ο τρόπος εφαρμογής του μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό εφιάλτη για την κυβέρνηση Παπανδρέου. Προς το παρόν η κυβέρνηση στέλνει μήνυμα στην Ιεραρχία να μην επιμείνει σε αυτού του είδους την επιχειρηματολογία, αποφεύγει τη μετωπική αντιπαράθεση, αναζητεί πολιτικούς συνεργάτες για το συγκεκριμένο θέμα στα κόμματα της Αριστεράς, κινητοποιεί τους ιεράρχες που έχουν στενές σχέσεις ή φιλική διάθεση έναντι της κυβερνησης και του ΠΑΣΟΚ και ευελπιστεί ότι το πνεύμα των Χριστουγέννων θα περιορίσει την κριτική διάθεση και τον παρεμβατισμό της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Ο κ. Παπανδρέου και οι συνεργάτες του γνωρίζουν ότι η κοινωνική κριτική που ασκεί η Εκκλησία της Ελλάδος είναι βάσιμη. Η εφαρμογή του μνημονίου δημιουργεί δυναμική φτωχοποίησης ευρύτερων επαγγελματικών και κοινωνικών στρωμάτων.